လေ

လေ

-----

လေသည်မျက်စိနှင့် မမြင်ရသကဲ့သို့ သတ္တဝါများ၏ အသက်အတွက်လည်းအဖိုးတန်သည်။  လူသားများသည် ၎င်းမပါဘဲ မိနစ်အနည်းငယ်သာ အသက်ရှင်နိုင်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူလူသားများသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့်တစ်နာရီကို လေရှူရှိုက်နှုန်းမှာ ၈၀၀ (သို့) တစ်နေ့လျှင် အကြိိမ်၂၀၀၀၀ အသက်ရှူစေပြီး ၃၅ ပေါင်သောလေကို ရှုသွင်းနေရသည် ။

လေထုကို အာကာသထဲသို့မလွတ်မြောက်စေရန် ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုဆွဲအားက တာ၀န်ယူထားသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိသက်ရှိသတ္တဝါများအတွက် လိုအပ်သောအောက်ဆီဂျင်အများစုကို အပင်များမှထုတ်လုပ်ပေးသည်။ မီးတောင်များကဲ့သို့သော သဘာဝအဖြစ်အပျက်များမှဖြစ်စေ၊ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများကို လောင်ကျွမ်းစေသော လူလုပ်စက်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် စက်ပစ္စည်းများကြောင့်ဖြစ်စေ လေထုညစ်ညမ်းမှုကြောင့် လေထု၏ သန့်စင်သော အရည်အသွေးကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိနေသည် ။ သဘာဝနှင့် လေထု၏တန်ဖိုးကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏တန်ဖိုးကို လူသားများ သိရှိထားသင့်ပေသည် ။

Air ဆိုတာဘာလဲ -

၎င်းတွင်ပါဝင်သောအောက်စီဂျင်သည် လူသားများနှင့် ငါးများအပါအ၀င် အပင်နှင့်သတ္တဝါအားလုံးနီးပါးအတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရေးအပါဆုံးသော အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ ရေမရှိလျှင်လူတစ်ဦး သည် ရက်အနည်းငယ်ခန့်ရှင်သန်နိုင်သည်။ သို့သော် လေမရှိလျှင် လူတစ်ဦးသည် အခြားသက်ရှိသတ္တဝါများနည်းတူ မိနစ်အနည်းငယ်မျှဖြင့် သေဆုံးလိမ့်မည်ဖြစ်သည် ။

၎င်းကိုမမြင်နိုင်သော်ငြားလည်း လေတွင် ဒြပ်ထုရှိပြီး ၎င်းကို လေဖိအားဟုခေါ်သည်။ လေကိုအဓိကအားဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင်၊ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ရှိ အောက်စီဂျင်နှင့်လည်းကောင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် အာဂွန်ကဲ့သို့သော အခြားဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သက်ရှိများသည် လေထု၏အရည်အသွေးနှင့် အပြောင်းအလဲများအပေါ်အထိခိုက်မခံနိုင်ကြပါ ။  ဥပမာအားဖြင့် အောက်စီဂျင်အနည်းငယ်သာပါသောလေကို ရှူသွင်းမိပါကသူအား ထိုလေသည် ၎င်းကို သေစေနိုင်သည်။ အောက်စီဂျင်အလွန်အကျွံပါဝင်ပါကလည်း လေသည် အဆိပ်ဖြစ်လာလိမ့်မည်။

လေထု -

ကမ္ဘာ့လေထုသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုဝန်းရံထားပြီး ကမ္ဘာ၏လေထုအားလုံးပါ၀င်သော ပါးလွှာသည့် အလွှာပါးလေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ သက်ရှိများရှူရှိုက်နေသောလေသည် ကမ္ဘာမြေဆွဲငင်အားနှင့် ၎င်း၏လေထုမရှိလျှင် အာကာသထဲသို့ ထွက်သွားနိုင်သည် ။ ဂြိုဟ်၏လေထုသည် ကွဲပြားသော အလွှာငါးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားလေသည် ။

Troposphere -  အနိမ့်ဆုံးအလွှာ, ရာသီဥတု အများဆုံးဖြစ်ပေါ်သော နေရာဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် လေထုအများစုသည် troposphere ဟုခေါ်သော အနိမ့်ဆုံးအလွှာတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇ မိုင်အကွာတွင် ရှိသောအလွှာသည် လေထုညစ်ညမ်းမှု၏ နောက်အလွှာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အလွန်အမင်းအေးသောအပူချိန်များကြောင့် လူသိများသည်။

mesosphere သည် အမြင့် ၃၂ မိုင်ခန့်တွင် စတင်ပြီး ဥက္ကာပျံများသည် လေထုထဲတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် လောင်ကျွမ်းသွားသည့် နေရာဖြစ်သည်။ Thermosphere သည်ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်မိုင် ၅၀ တွင်စတင်ပြီး အလွန်ပူသည်။ သို့သော် ဓာတ်ငွေ့မော်လီကျူးအနည်းငယ်မျှသာရှိသောကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ချက်ချင်းအေးခဲနိုင်သည်။ ထိုအမြင့်သည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအား အနည်းငယ်ရှိသည့်အတွက် နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်းများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းဖြစ်သည် ။ ထိုအမြင့်၌ လေသည် တည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကို ထန်းပေးထားသည် ။ အဆိုပါလေထုသည် စတုရန်းမိုင် ၃၁၀ အထိ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။ တစ်ခါတရံ ကမ္ဘာ့လေထုသည် ၎င်းထက် ကျော်လွန်သည့်အတွက် ၎င်းကို အာကာသဟုလည်း ခေါ်ကြသည် ။

ကမ္ဘာ့လေထုသည် ဆင့်ကဲအဆင့် သုံးဆင့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ဖွဲ့စည်းမှုအတွင်း ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပွားခဲ့သည် ။ လေထုအများစုသည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်သည် အရည်ပျော်ဆဲဆဲဖြစ်သောကြောင့် ဤဓာတ်ငွေ့များသည် ပူပြင်းပြီး ဆွဲငင်အားမှ လွတ်မြောက်ကာ အာကာသထဲသို့ ထွက်သွားသည်။ ထို့နောက် လေထုသည် ဒုတိယအဆင့်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ ရေငွေ့နှင့် အမိုးနီးယားတို့သည် အဓိက ဓာတ်ငွေ့များဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂.၅ ဘီလီယံခန့်က သက်ရှိများသည် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကိုစားသုံးပြီး အောက်စီဂျင်ကို စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအဖြစ် စွန့်ပစ်သော cyanobacteria (စိမ်းပြာရောင်ရေညှိ)အဖြင့်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ Great Oxygenation Event ဟု လူသိများလာသည့် ဤဖြစ်စဉ်သည် နှစ်သန်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကာလအတွင်း အောက်စီဂျင်အဆင့်ကို တိုးမြှင့်ပြောင်းလဲလာခဲ့ကာ လေထုကို အခြေခံကျကျ ဖြစ်ပေါ်လာစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယခုသက်ရှိသတ္တဝါနှင့် အပင်များ၏ ရှင်သန်နိုင်ရန်လိုအပ်သောအဆင့်တွင် တည်ရှိနေသည် ။

လေထုညစ်ညမ်းမှု -

လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုဖွဲ့စည်းမှုတွင် မပါ၀င်သော ဓာတ်ငွေ့များ သို့မဟုတ် အမှုန်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို အမျိုးအစားနှစ်မျိုးခွဲခြားသည်။ ပထမအမျိုးအစားများသည် လူလုပ် လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်သော လေထုဖြစ်သည်။ ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ မိုးလေ၀သအတွင်း၌ အပြင်လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သည် ။

လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် လူသားများ၊ အပင်များနှင့် အခြားသတ္တဝါများကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် အသက်ရှုခြင်း (သို့) အသက်ရှူခြင်းကို ဆိုးဆိုးရွားရွားထိခိုက်စေပြီး ကင်ဆာကဲ့သို့သော ရောဂါများကို ပိုမိုဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ အလွန်အကျွံဖြစ်ပေါ်သော လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် မျိုးသုဉ်းခြင်းဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကဲ့သို့သော ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

လူလုပ်လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ သို့မဟုတ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယဉ်များကြောင့် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ လူလုပ်လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် အဓိကအားဖြင့် ရေနံနှင့် ကျောက်မီးသွေးများဖြစ်သည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ လောင်ကျွမ်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် သစ်သားများကဲ့သို့သော အခြားအရင်းအမြစ်များကို လောင်ကျွမ်းခြင်းမှလည်း လာသည်။ လူလုပ်လေထုညစ်ညမ်းမှုများတွင် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများမှ မီးခိုးများ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်တို့ ပါဝင်သည်။ သဘာဝလေထုညစ်ညမ်းမှုမှာ မီးခိုးငွေ့များနှင့် အမှုန်များ၊ တိရိစ္ဆာန်များမှ မီသိန်း သို့မဟုတ် အပြင်းအထန် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

ပြင်ပလေထုညစ်ညမ်းမှုသည် လူသိအများဆုံးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့လေထုထောက်ပံ့မှုနှင့် ၎င်း၏ ရာသီဥတုကိုပင် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်နိုင်သည်။ အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းမှုသည် တစ်ဦးချင်းအဆင့်တွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူသားများ၏ ကျန်းမာရေးကို ခြိမ်းခြောက်သောပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ လေထုညစ်ညမ်းမှုဥပမာများတွင် ဆေးသုတ်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ဖုန်မှုန့်နှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏ အမွှေးအမျှင်များပါဝင်ပြီး အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် ရေဒွန်ဟုခေါ်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဓာတ်ငွေ့အနည်းငယ်ရှိသည်။ အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းမှုသည် မြင့်မားစွာတည်ရှိပြီး မြို့ပြဒေသရှိလူတို့သည် မိမိတို့အချိန်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို အိမ်တွင်းသုံးကြသောကြောင့် လူအများသည် များသောအားဖြင့် အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းခြင်းကို လျှော့တွက်ထားကြသည် ။ လေထုခည်ပတ်မှန် ပုံမှန်မရှိခြင်းသည် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်လာစေနိုင်သည် ။

Barometric လေဖိအား -

လေကိုမမြင်ရသော်လည်း ၎င်းသည် ဒြပ်ထုများရှိသော ဓာတ်ငွေ့စုဆောင်းမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရလဒ်အားဖြင့်ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အားဖြင့်နေရာယူထားသည်။ လေထုဖိအားသည် လေ၏အလေးချိန်နှင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုအပေါ် သက်ရောက်သည့် စွမ်းအားတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ လေထု၏သိပ်သည်းဆသည် ၎င်း၏ အလေးချိန်နှင့် လေဖိအားအဆင့်ကို အကျိုးသက်ရောက်သည်။ လေဖိအားသည်လည်း လေထုအပူချိန်ကို လွှမ်းမိုးထားသည်။

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လေဖိအားကို ဘာရိုမီတာဖြင့်တိုင်းတာသောကြောင့် ၎င်းကို barometric လေဖိအားဟုလည်းခေါ်သည်။ ၎င်းကိုမာကျူရီလက်မများ၌ဖြစ်စေ၊ မီလီဘာများ သို့မဟုတ် ဟက်တိုစကတ်စ်ဟုခေါ်သော စံသတ်မှတ်ချက်ဖြင့် တိုင်းတာသည်။

ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်းရှိ လေထုဖိအားနှင့် ရာသီဥတုအခြေအနေများသည် လေထုဖိအားနိမ့်ကျခြင်းနှင့် ရာသီဥတုအေးခြင်းဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ လေထုဖိအားသည် အေးဆေးတည်ငြိမ်သောမိုးကောင်းကင်နှင့် ပူနွေးသောရာသီဥတုတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အလွန်မြင့်မားသောအမြင့်တွင် တွေ့ရသည့် လေထုဖိအားသည် အလွန်နိမ့်သော လူသားတို့အတွက် သေစေနိုင်သောအလားအလာရှိသည်။

#htoohtoolay